ผู้สูงวัยเป็นหนึ่งในผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการเป็นผู้ป่วยติดเตียง เนื่องมาจากปัจจัยความเสี่ยง เช่น โรคร้าย อุบัติเหตุ การรักษาทางพยาบาล ไปจนถึงภาวะทางจิตใจ ซึ่งในประเทศไทยมีผู้สูงอายุที่เป็นผู้ป่วยติดเตียงประมาณ 174,409 คน หรือคิดเป็น 20.08% โดยมีแนวโน้มจำนวนเพิ่มดังกล่าวเพิ่มมากขึ้นอย่างแน่นอน จากสมมติฐานการเติบโตของตัวเลขประชากรผู้สูงอายุในสังคมสูงวัย ( Age Society) ราว 2 เท่าในปี 2570 

 

สะท้อนอัตราการเพิ่มขึ้นของโรคเรื้อรัง การขาดแคลนบุคลากร และทรัพยากรในการดูแล รวมถึงภาวะทางเศรษฐกิจและสังคม แต่การดูแลผู้ป่วยติดเตียงจำเป็นต้องใช้วิธีการดูแลที่ละเอียดอ่อน ทำให้หน้าที่ดังกล่าวสามารถส่งผลกระทบต่อครอบครัวและผู้สูงวัยที่เป็นผู้ป่วยติดเตียง จนอาจสร้างภาวะแทรกซ้อนทางร่างกายและจิตใจ จึงจำเป็นต้องมีการพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยติดเตียง ซึ่งเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้สูงวัยและครอบครัว 

ปัจจัยความเสี่ยงที่ผู้สูงวัยต้องเผชิญ 

1.โรคร้ายแรง

เมื่ออายุมากขึ้น ร่างกายของผู้สูงวัยย่อมมีการเสื่อมถอยเป็นธรรมชาติ ส่งผลให้เสี่ยงต่อการเกิด โรคร้ายแรง ที่ส่งผลต่อระบบประสาท กล้ามเนื้อ และสมอง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ผู้สูงวัยหลายราย สูญเสียความสามารถในการเคลื่อนไหว และกลายเป็นผู้ป่วยติดเตียงในที่สุด เช่น

  • โรคหลอดเลือดสมอง 
  • โรคพาร์กินสัน อัมพฤกษ์
  • อัมพาต 

2.อุบัติเหตุ

อีกหนึ่งสาเหตุสำคัญที่ทำให้ผู้สูงอายุกลายเป็นผู้ป่วยติดเตียง ซึ่งมักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วโดยไม่ทันตั้งตัว โดยเฉพาะในผู้ที่มีภาวะกระดูกพรุน กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือการทรงตัวไม่ดี เช่น

  • การพลัดตก
  • การหกล้ม
  • กระดูกหัก
  • บาดเจ็บที่ศีรษะ
  • บาดเจ็บที่ไขสันหลัง

3.การรักษาทางพยาบาล

แม้ว่าการรักษาทางการแพทย์จะมีจุดมุ่งหมายเพื่อฟื้นฟูสุขภาพของผู้สูงอายุ แต่ในบางกรณี โดยเฉพาะผู้ที่มีอายุมากหรือมีโรคประจำตัว การผ่าตัดหรือการรักษาอาจส่งผลกระทบต่อร่างกายอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และนำไปสู่ภาวะติดเตียงหากไม่มีการฟื้นฟูที่เหมาะสม เช่น

  • การผ่าตัดกระดูกสะโพกหัก
  • การผ่าตัดข้อเข่า
  • การผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียม

4.ภาวะทางจิตใจ

ภาวะทางจิตใจ เช่น ภาวะซึมเศร้า ความรู้สึกโดดเดี่ยว หรือการสูญเสียคนใกล้ชิด เป็นสาเหตุสำคัญที่มักถูกมองข้ามที่ทำให้ผู้สูงวัยบางรายเสี่ยงเป็นผู้ป่วยติดเตียง ด้วยกลไกเหล่านี้

  • ร่างกายอ่อนแอและขาดพลังงาน
  • ปัญหาการนอนหลับ
  • ความอยากอาหารลดลง
  • การลดลงของกล้ามเนื้อ เนื่องจากขาดการเคลื่อนไหว

รูปแบบการดูแลผู้ป่วยติดเตียง จากศูนย์ดูแลผู้สูงอายุมืออาชีพ

การดูแลผู้ป่วยติดเตียงถือเป็นภารกิจที่สำคัญและต้องอาศัยความรู้เฉพาะทางอย่างรอบด้าน เนื่องจากผู้ป่วยกลุ่มนี้มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อน ดังนั้นระบบการดูแลที่มีประสิทธิภาพ จึงต้องมีองค์ประกอบที่ครอบคลุมและสามารถตอบสนองต่อความต้องการเฉพาะของผู้ป่วยแต่ละรายได้อย่างเหมาะสม โดยควรมีบริการหลัก ๆ ดังต่อไปนี้

1.การดูแลทางกาย 

  • การทำกายภาพบำบัด
  • การบริโภคอาหารตามหลักโภชนาการและข้อจำกัดของผู้ป่วยติดเตียง 
  • การดูแลความสะอาดของร่างกาย
  • การได้รับการตรวจสุขภาพจากแพทย์และพยาบาลมืออาชีพ

2.การดูแลด้านจิตใจ 

  • กิจกรรมกลุ่ม

ด้วยการออกกำลังกายร่วมกับผู้อื่น เพื่อดูแลจิตใจและอารมณ์

3.การดูแลสภาพแวดล้อม

  • การสร้างความปลอดภัยให้กับพื้นที่ที่อยู่อาศัย

เช่น ระบบป้องกันภัย CCTV 24 ชั่วโมง เพื่อป้องกันอุบัติเหตุ อาชญากรรม และอัคคีภัยต่าง ๆ ในสถานที่พัก

ความเสี่ยงที่ผู้ป่วยติดเตียงต้องเผชิญ 

1. ปอดอักเสบหรือปอดอักเสบ

การนอนราบเป็นเวลานานโดยไม่ขยับตัว ส่งผลให้เสมหะสะสมและเหนียวข้นมากขึ้น เมื่อเสมหะตกค้างในปอดและไม่สามารถระบายออกได้ อาจนำไปสู่การติดเชื้อและเกิดภาวะปอดอักเสบ ซึ่งถือเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยและอันตรายที่สุดในผู้ป่วยติดเตียง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ

2. ติดเชื้อในกระแสเลือดจากแผลกดทับ 

ผู้ป่วยติดเตียงที่ไม่สามารถขยับร่างกายเองได้ มักมีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดแผลกดทับ จากการนอนหรือนั่งในท่าเดิมเป็นเวลานาน หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม แผลอาจลุกลาม ติดเชื้อ และกลายเป็นแผลเน่าลึกลงถึงชั้นกล้ามเนื้อหรือกระดูก โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ

3. ภาวะลิ่มเลือดอุดตัน 

ข้อจำกัดในการเคลื่อนไหวของผู้สูงวัยที่เป็นผู้ป่วยติดเตียงที่นำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนอย่าง ภาวะลิ่มเลือดอุดตัน ซึ่งส่งผลให้เกิดหัวใจเฉียบพลันที่นำไปสู่การเสียชีวิตในทันทีได้ หากลิ่มเลือดอุดตันบริเวณหัวใจ

4. ติดเชื้อทางเดินระบบปัสสาวะ

ข้อจำกัดในการเคลื่อนไหวของผู้ป่วยติดเตียง ส่งผลให้การไหลเวียนของเลือดช้าลง โดยเฉพาะที่บริเวณขา ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำลึก (DVT)

หากลิ่มเลือดนี้หลุดเข้าสู่กระแสเลือดและไปอุดตันในปอดหรือหัวใจ อาจทำให้เกิดภาวะหัวใจวายเฉียบพลัน หรือเส้นเลือดในปอดอุดตัน (Pulmonary Embolism) ซึ่งสามารถทำให้เสียชีวิตได้ในเวลาอันสั้น

ผู้สูงวัยเป็นกลุ่มคนที่มีความเสี่ยงมากมายต้องเผชิญ ทั้งสภาพร่างกายที่เสื่อมถอยตามกาลเวลา และปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ที่มากมายที่สร้างความเสี่ยงต่อการเป็นผู้ป่วยติดเตียง แต่การดูแลอย่างใส่ใจและใกล้ชิดแพทย์และพยาบาล ทีมงานผู้เชี่ยวชาญ และนักบำบัดจากสหวิชาชีพ 

ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุที่เป็นผู้ป่วยติดเตียง อายุวัฒน์ เนอสซิ่ง โฮม ได้พัฒนารูปแบบการดูแลให้มีประสิทธิภาพที่ครอบคลุมตามเกณฑ์ข้างต้น เพื่อลดความเสี่ยงในชีวิตจากภาวะแทรกซ้อน และเพิ่มคุณภาพการเป็นอยู่ของผู้ป่วยติดเตียงด้วยการดูแลทางกาย ทั้งจิตใจ และสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยเหมาะสม ประหนึ่งบ้านหลังที่สอง  เพื่อให้ผู้ป่วยติดเตียงฟื้นฟูสมรรถภาพได้ดีกว่า