บ้านพักคนชราสำหรับผู้ป่วยเจาะคอควรมีอะไรบ้าง?

ผู้ป่วยเจาะคอและผู้ป่วยที่ต้องให้อาหารทางสายยาง เป็นกลุ่มที่ต้องการการดูแลเฉพาะทางมากกว่าผู้สูงอายุทั่วไป เพราะเกี่ยวข้องทั้งกับทางเดินหายใจ การป้องกันการสำลัก โภชนาการ การควบคุมการติดเชื้อ และการรับมือเหตุฉุกเฉิน

คำว่า “รับผู้ป่วยติดเตียง” ไม่ได้หมายความว่าสถานที่นั้นจะดูแลผู้ป่วยเจาะคอได้ทุกกรณี บทความนี้จึงรวบรวมสิ่งที่ บ้านพักคนชราสำหรับผู้ป่วยเจาะคอ ควรมี เพื่อให้ครอบครัวเลือกได้อย่างปลอดภัยและเหมาะสม

บ้านพักคนชราสำหรับผู้ป่วยเจาะคอ ควรมีอะไรบ้าง?

1. มีพยาบาลวิชาชีพประจำตลอด 24 ชั่วโมง

ผู้ป่วยเจาะคออาจมีอาการเปลี่ยนแปลงในช่วงกลางคืนหรือช่วงที่ญาติไม่อยู่ เช่น เสมหะมาก หายใจลำบาก หรือระดับออกซิเจนลดลง การมีพยาบาลวิชาชีพทุกช่วงเวลาช่วยให้ประเมินการหายใจและสัญญาณชีพ ประเมินลักษณะและปริมาณเสมหะ ตรวจสอบท่อเจาะคอและแผลรอบท่อ พิจารณาความจำเป็นในการดูดเสมหะ ประเมินอาการก่อนและหลังให้อาหาร และประสานแพทย์หรือส่งโรงพยาบาลเมื่อจำเป็น

2. ผู้ดูแลต้องได้รับการฝึกเรื่องท่อเจาะคอ

การดูแลท่อเจาะคอไม่ควรทำโดยบุคลากรที่ยังไม่ได้รับการฝึกและประเมินความสามารถ ทีมดูแลควรมีความรู้เรื่องการประเมินทางเดินหายใจ การดูแลความสะอาดบริเวณรูเจาะคอ การป้องกันท่อเลื่อนหลุด การดูแลความชื้นของทางเดินหายใจ การสังเกตลักษณะเสมหะ การใช้เครื่องดูดเสมหะอย่างเหมาะสม การช่วยเหลือเมื่อท่ออุดตันหรือหลุด และการใช้ออกซิเจนตามแผนการรักษา

การดูดเสมหะไม่ควรทำเป็นกิจวัตรตามเวลาตายตัวโดยไม่ประเมินผู้ป่วย แต่ควรพิจารณาจากอาการและหลักฐานว่ามีเสมหะในทางเดินหายใจ เพราะการดูดเสมหะเป็นหัตถการที่มีความเสี่ยงและควรทำโดยผู้ที่ผ่านการฝึก

3. มีอุปกรณ์ฉุกเฉินพร้อมใช้งาน

ก่อนรับผู้ป่วย ศูนย์ดูแลควรตรวจสอบชนิดและขนาดของท่อเจาะคอ และวางแผนอุปกรณ์ประจำตัวผู้ป่วย เช่น เครื่องดูดเสมหะที่ใช้งานได้ อุปกรณ์ดูดเสมหะที่เหมาะกับผู้ป่วย อุปกรณ์ให้ออกซิเจน เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว อุปกรณ์สำรองสำหรับท่อเจาะคอ ถุงลมช่วยหายใจตามข้อบ่งชี้ หมายเลขติดต่อแพทย์และโรงพยาบาล และแผนฉุกเฉินที่บุคลากรทุกกะเข้าใจตรงกัน

อุปกรณ์เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ บุคลากรต้องตรวจสอบความพร้อมอย่างสม่ำเสมอและสามารถใช้อุปกรณ์ได้จริงเมื่อเกิดเหตุ

4. มีระบบควบคุมและป้องกันการติดเชื้อ

ผู้ป่วยเจาะคอมีทางเปิดเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจ จึงต้องให้ความสำคัญกับความสะอาดของมือ อุปกรณ์ และบริเวณแผล เช่น การล้างมือก่อนและหลังดูแลผู้ป่วย ใช้อุปกรณ์ป้องกันตามความเสี่ยง แยกอุปกรณ์ประจำตัวของผู้ป่วย ทำความสะอาดและจัดเก็บอุปกรณ์อย่างถูกต้อง มีแนวทางจัดการเมื่อพบเชื้อดื้อยา และทำความสะอาดห้องและพื้นผิวอย่างสม่ำเสมอ

การดูแลผู้ป่วยให้อาหารทางสายยาง ควรมีอะไรบ้าง?

1. มีแผนโภชนาการเฉพาะราย

อาหารปั่นหรือสูตรอาหารไม่ควรใช้ปริมาณเดียวกันกับผู้ป่วยทุกคน เพราะแต่ละคนมีน้ำหนัก โรคประจำตัว การทำงานของไต ระดับน้ำตาล และความต้องการพลังงานต่างกัน แผนการให้อาหารควรระบุชัดเจนว่าใช้สูตรใด ปริมาณต่อมื้อเท่าใด วันละกี่มื้อ ปริมาณน้ำเท่าใด มียาหรืออาหารใดที่ต้องระวัง และติดตามน้ำหนักอย่างไร หากผู้ป่วยมีโรคไต เบาหวาน หัวใจล้มเหลว หรือมีข้อจำกัดเรื่องน้ำ ควรใช้แผนจากแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร

2. ตรวจสอบความพร้อมก่อนให้อาหารทุกครั้ง

ก่อนให้อาหาร ทีมดูแลควรประเมินว่าสายอยู่ในตำแหน่งตามที่ควรหรือไม่ มีอาการไอ หายใจเหนื่อย หรือออกซิเจนลดลงหรือไม่ มีอาเจียน ท้องอืด หรืออาหารค้างหรือไม่ ระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนหรือไม่ และสายหลุดหรือเลื่อนหลังไอหรืออาเจียนหรือไม่ เพราะสาย NG สามารถเคลื่อนจากตำแหน่งเดิมได้หลังการไอ อาเจียน หรือดูดสารคัดหลั่ง

3. ป้องกันการสำลัก

การป้องกันการสำลักไม่ได้อาศัยสายอาหารเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาการจัดท่า ระดับความรู้สึกตัว การไหลย้อน การจัดการน้ำลาย และภาวะการกลืนร่วมกัน สำหรับผู้ป่วยเจาะคอ เสียงเปียกหรือเสียงคล้ายมีน้ำค้างในคอ รวมถึงการพบอาหาร น้ำ หรือสารคัดหลั่งระหว่างการดูดจากท่อ อาจบ่งชี้ถึงปัญหาการกลืนและควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม

4. ดูแลความสะอาดช่องปาก

แม้ผู้ป่วยไม่ได้รับประทานอาหารทางปาก ก็ยังต้องทำความสะอาดช่องปากเป็นประจำ เพราะน้ำลาย คราบจุลินทรีย์ และสารคัดหลั่งยังสะสมได้ การดูแลช่องปากช่วยให้ผู้ป่วยสบายขึ้น ลดกลิ่นปาก และลดการสะสมของเชื้อโรคที่อาจถูกสำลักเข้าสู่ปอด

5. ดูแลการให้ยาอย่างถูกต้อง

ยาแต่ละชนิดอาจมีข้อจำกัดในการบด ผสม หรือให้ผ่านสายอาหาร ยาบางชนิดเป็นยาออกฤทธิ์เนิ่นหรือมีสารเคลือบที่ไม่ควรบด ศูนย์ดูแลควรมีระบบตรวจสอบรายการยาและวิธีให้ยาจากแพทย์ เภสัชกร หรือพยาบาล ไม่ควรนำยาทุกชนิดมาบดรวมกันในอาหารโดยอัตโนมัติ

ผู้ป่วยเจาะคอและใส่สายอาหารยังต้องทำกายภาพหรือไม่?

ยังมีความสำคัญ แม้ผู้ป่วยจะไม่สามารถลุกเดินได้ก็ตาม แผนฟื้นฟูอาจประกอบด้วยการขยับข้อเพื่อลดข้อติด การฝึกควบคุมศีรษะและลำตัว การจัดท่าเพื่อช่วยการหายใจ การฝึกนั่งตามความเหมาะสม การฝึกไอและการระบายเสมหะ การฟื้นฟูการกลืนในผู้ที่มีโอกาสกลับมารับประทานทางปาก และการฝึกสื่อสารในผู้ป่วยเจาะคอที่เหมาะสม

เป้าหมายไม่ได้จำกัดอยู่ที่การกลับมาเดิน แต่รวมถึงการลดภาวะแทรกซ้อน รักษาความสามารถที่เหลืออยู่ และเพิ่มความสบายในชีวิตประจำวัน

สัญญาณอันตรายที่ต้องได้รับการประเมินทันที

ศูนย์ดูแลควรมีแนวทางตอบสนองเมื่อพบอาการต่อไปนี้

• หายใจลำบากหรือหายใจมีเสียงผิดปกติ
• ระดับออกซิเจนลดลงจากค่าปกติของผู้ป่วย
• ท่อเจาะคอหลุด เลื่อน หรือสงสัยว่าอุดตัน
• มีเลือดออกจากรูเจาะคอหรือทางเดินหายใจ
• เสมหะเพิ่มขึ้นมาก เปลี่ยนสี มีกลิ่น หรือเหนียวผิดปกติ
• ไข้ ซึมลง หรือสับสนมากขึ้น
• ไอมาก อาเจียน หรือออกซิเจนลดลงระหว่างให้อาหาร
• ท้องอืดมากหรือไม่สามารถรับอาหารได้
• สายอาหารหลุด เลื่อน รั่ว หรือมีแผลรอบสาย
• ปัสสาวะลดลงหรือมีสัญญาณขาดน้ำ

หากมีปัญหากับทางเดินหายใจ ไม่ควรรอให้ญาติมาถึงก่อนจึงดำเนินการ แต่ควรปฏิบัติตามแผนฉุกเฉินและประสานบริการทางการแพทย์ทันที

เช็กลิสต์ก่อนเลือกบ้านพักคนชราสำหรับผู้ป่วยเจาะคอและใส่สายอาหาร

ก่อนตัดสินใจ ควรเข้าเยี่ยมสถานที่และสอบถามให้ชัดเจนว่า

• มีพยาบาลวิชาชีพอยู่จริงทุกกะหรือไม่
• บุคลากรที่ดูดเสมหะผ่านการฝึกและประเมินความสามารถหรือไม่
• รับผู้ป่วยที่ต้องใช้ออกซิเจนหรือมีเสมหะมากได้ระดับใด
• มีเครื่องดูดเสมหะและอุปกรณ์ฉุกเฉินประจำผู้ป่วยหรือไม่
• มีระบบดูแลท่อเจาะคอเมื่ออุดตันหรือเลื่อนหลุดอย่างไร
• ตรวจสอบตำแหน่งสายอาหารตามแนวทางใด
• ใครเป็นผู้วางแผนอาหารและปริมาณน้ำ
• มีการประเมินการกลืนหรือฟื้นฟูการกลืนหรือไม่
• มีนักกายภาพบำบัดหรือทีมฟื้นฟูหรือไม่
• มีมาตรการป้องกันแผลกดทับอย่างไร
• มีแพทย์ตรวจเยี่ยมหรือให้คำปรึกษาในรูปแบบใด
• หากอาการทรุด จะส่งโรงพยาบาลใดและใครเป็นผู้ตัดสินใจ
• ค่าใช้จ่ายใดรวมอยู่ในแพ็กเกจ และมีค่าอุปกรณ์เพิ่มเติมหรือไม่

ไม่ใช่ทุกศูนย์ดูแลจะเหมาะกับผู้ป่วยเจาะคอ

คำว่า “รับผู้ป่วยติดเตียง” ไม่ได้หมายความว่าสถานที่นั้นจะสามารถดูแลผู้ป่วยเจาะคอหรือผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงทางเดินหายใจสูงได้ทุกกรณี ก่อนรับเข้าพัก ศูนย์ควรประเมินอย่างน้อยว่าผู้ป่วยหายใจเองได้หรือใช้เครื่องช่วยหายใจ ต้องใช้ออกซิเจนปริมาณเท่าใด ต้องดูดเสมหะบ่อยเพียงใด เคยมีภาวะท่ออุดตันหรือหลุดหรือไม่ มีเชื้อดื้อยาหรือไม่ ระดับความรู้สึกตัวเป็นอย่างไร ใช้สายอาหารชนิดใด มีการสำลักหรือปอดอักเสบซ้ำหรือไม่ และมีแผลกดทับร่วมด้วยหรือไม่

หากความต้องการของผู้ป่วยเกินขีดความสามารถของศูนย์ การรับไว้โดยไม่มีบุคลากรและอุปกรณ์ที่เพียงพออาจเพิ่มความเสี่ยงต่อผู้ป่วย

บ้านพักคนชราหรือโรงพยาบาล แบบไหนเหมาะกว่า?

ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุเหมาะกับผู้ป่วยที่อาการคงที่และมีแผนการรักษาชัดเจน แต่ยังต้องการการพยาบาล การฟื้นฟู หรือการดูแลต่อเนื่อง ในทางกลับกัน ผู้ป่วยที่มีอาการไม่คงที่ เช่น หายใจลำบากมาก ต้องปรับเครื่องช่วยหายใจ มีภาวะติดเชื้อรุนแรง ความดันไม่คงที่ หรือจำเป็นต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน ควรอยู่ภายใต้การดูแลของโรงพยาบาล

ครอบครัวจึงควรเลือกสถานที่ตามระดับความรุนแรงของผู้ป่วย ไม่ใช่เลือกจากราคาหรือระยะทางเพียงอย่างเดียว หากผู้ป่วยเป็นผู้ป่วยติดเตียงร่วมด้วย อ่านเพิ่มได้ในบทความ บ้านพักคนชราสำหรับผู้ป่วยติดเตียง และดูความสำคัญของทีมพยาบาลได้ที่ บ้านพักคนชราที่มีพยาบาลวิชาชีพ 24 ชั่วโมง

สรุป

บ้านพักคนชราสำหรับผู้ป่วยเจาะคอและให้อาหารทางสายยางต้องมีความพร้อมมากกว่าการดูแลผู้สูงอายุทั่วไป สิ่งสำคัญที่สุดคือการมีพยาบาลวิชาชีพตลอด 24 ชั่วโมง บุคลากรที่ผ่านการฝึก ระบบประเมินอาการเฉพาะราย อุปกรณ์พร้อมใช้งาน และการประสานงานกับแพทย์หรือโรงพยาบาลอย่างเป็นระบบ

การเข้าเยี่ยมสถานที่และนำข้อมูลทางการแพทย์ของผู้ป่วยให้ทีมประเมินก่อนตัดสินใจ จะช่วยให้ครอบครัวเลือกสถานที่ที่ปลอดภัยและเหมาะสมที่สุด หากต้องการเทียบค่าใช้จ่าย อ่านได้ในบทความ บ้านพักคนชรา ราคาเท่าไร?

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)